รูปปั้นฤาษีดัดตน ที่ตั้งอยู่ที่วัดโพธิ์ ท่าเตียน กทม. ถือเป็นการส่งต่อเคล็ดลับภูมิปัญญาจากคนไทยโบราณสู่คนรุ่นหลัง 

แต่ จุดประสงค์และความหมายที่แท้จริงของท่าทางต่างๆของรูปปั้นเหล่านั้น จะมีคนเข้าใจและเอาไปใช้ประโยชน์ได้เต็มที่ตามที่ผู้สร้างได้ดำริไว้หรือไม่? และรวมไปถึงทำไมจะต้องเป็นรูปฤาษีผู้เฒ่าหนวดเคราหงอกทั้งหมด? ลองมาวิเคราะห์กันดู 

รูปฤาษี แทนคนแก่หรือคนมีอายุ ที่ร่างกายจะเริ่มรวน เริ่มเสื่อมถอย ไม่ว่าจะเป็น ความแข็งแรง กล้ามเนื้อ ข้อต่อ สายตา ระบบการเผาผลาญการย่อยอาหาร การขับถ่าย ย่อมจะไม่ดีเหมือนครั้งตอนเป็นหนุ่มเป็นสาว หลายๆคนพอเริ่มแก่ตัวลงก็จะเริ่มมีปัญหาอาหารไม่ย่อยบ้าง ท้องผูกบ้าง อุจจาระตกค้าง ทำให้เกิดลมในกระเพาะอาหารในลำไส้ซึ่งถ้าเป็นในระดับปกติธรรมดาก็สามารถเรอหรือตดออกมาได้ 

แต่แม้ในปัจจุบันจะมียาแก้ท้องอืดจุกเสียดแน่นหลายขนานทั้งไทย-เทศ แต่เมื่อเกิดลมขึ้นแล้วสุดท้ายเจ้าของร่างกายนั่นแหละที่จะต้องทำการขับลมออกมาเอง ไม่ขึ้นข้างบน ก็ต้องลงข้างล่าง 

ทีนี้อาจจะมีในบางวันบางเวลาที่เกิดแก๊สมาก ท้องอืดมากจนระบายไม่ทัน ก็จะทำให้จุกแน่นจนหายใจเข้า-ออกไม่สะดวก มีอาการ เหมือนอวัยวะมาเบียดกันแน่นในร่างกายผะอืดผะอม จะอ้วกก็ไม่อ้วก หายใจไม่สุด หายใจสั้น-ถี่เหนื่อยหอบ มือไม้อ่อน เหงื่อแตก ตัวซีดเย็น หรือเริ่มมีอาการปวดหัว ปวดคอ วิงเวียน ตาพร่า หนักเข้าลืมตาไม่ขึ้นจุกเสียดตามร่างกาย เช่นเจ็บจี๊ดที่สีข้างชายโครงหรือสะบัก หนักเข้าก็ปวดหน่วง ปวดนาน ตัวหนัก หนักเข้า แม้แต่นั่งก็นั่งไม่อยู่ต้องเอนหลังเอนนอน พอได้นอนแล้วลุกไม่ขึ้นบางคนเป็นแล้วยังอยู่ระหว่างต้องทำกิจกรรมบางอย่าง เช่นลมขึ้นเวียนหัวก็ยังเดินต่อทำงานทำสวน รดน้ำต้นไม้ ทำงานกลางแจ้ง หรือแม้แต่กำลังเข้าห้องน้ำ ยิ่งโดนอากาศร้อน ลมก็ตีขึ้น ทำให้วิงเวียนเสียการทรงตัวและอาจล้มทำให้บาดเจ็บได้ บางคน เสียหลัก ล้มฟาดของแข็งทำให้บาดเจ็บหนักหรือเสียชีวิตได้ 

เช่นคนแก่นั่งส้วมแล้วเป็นลมหัวฟาดพื้น ซึ่งคุณยายของผู้เขียนก็เสียด้วยเหตุลักษณะนี้เช่นกัน

คนแก่มักจะมียากินไล่ลมขนานต่างๆไม่ว่าจะเป็นยาสมุนไพรตำรับไทยหรือยาฝรั่ง จิบน้ำร้อนไล่ลมบางคนกินยาแก้ท้องอืดยี่ห้อต่างๆ สุดท้ายยาพวกนี้ก็ช่วยได้ระดับหนึ่งเท่านั้น

แม้แต่การนวดเฟ้นเพื่อไล่ลมการกดจุด การนอนให้เหยียบหลัง กดเส้นที่หลังโดยใช้เข่าดัน ใช้นิ้วโป้งกดนวดบริเวณโหนกคอ สะบัก ก็เป็นการไล่ลมแบบบ้านๆ แต่จุดสำคัญที่สุดก็คือผู้ที่เป็นลมนั้นต้องเรอออกมาหรือตดออกมาเองซึ่งพอทำมากๆก็เหนื่อย แต่อย่างน้อยลมออกแล้วร่างกายก็สบายขึ้นไม่อึดอัด 

แล้วเมื่อนำมาเทียบกับฤาษีมุนีผู้อยู่ป่าบำเพ็ญพรต บางทีก็อาจอยู่ตัวคนเดียว ไม่มีบริวารลูกหลานคอยปฏิบัติพัดวี อยู่คนเดียวสันโดษ เมื่อเกิดปัญหาเป็นลมตีขึ้นมาก็สมควรต้องมีวิธีแก้ไขด้วยตนเอง 

ปกติคำแนะนำเวลาไปหาหมอเกี่ยวกับทางเดินอาหารท่านก็จะแนะนำว่า หลังรับประทานให้เดินช้าๆ หลังมื้ออาหาร เพื่อให้อาหารลงในกระเพาะเร็วขึ้น ง่ายขึ้น แต่ในจังหวะนั้นลมที่อยู่ในกระเพาะก็จะสวนขึ้นมา เป็นลมที่ค้างอยู่ก็ดีหรือเมื่อเริ่มย่อยก็ดีบางคนมีปัญหามาก เช่นตัวผู้เขียนเอง ไปรักษามาหลายหมอ ก็ยังมีลมเยอะมากและการกินของบางอย่างที่หมอห้ามก็ไม่สามารถปฏิบัติตามหมอสั่งได้ 

ทีนี้มาดูว่าปัญหาที่ลมมันจะหมดไปได้ก็คือจะต้องมีทางออก ซึ่งด้านบนก็ต้องออกทางปาก ก่อนที่จะออกทางปากก็จะขึ้นผ่านกระเพาะขึ้นมาเรื่อย  ก็จะมีพวกจุดที่เป็นประตูลมอยู่บริเวณ หลัง โหนกคอ สังเกตเวลานวดให้คนแก่เป็นโรคลมก็มักจะกดจุดประมาณแถวๆนี้ 

เมื่ออยู่คนเดียว ไม่มีคนช่วยเหลือแก้ไขนวดเฟ้น แล้วเกิดเป็นลมท้องอืดจุกเสียดแน่นกินยาแล้วก็ไม่ยอมเรอ หรือเบ่งเค้นเรอแล้ว แต่ลมที่ตีขึ้นมาออกไม่สะดวก เวียนหัวเวียนหู  การขยับตัว โดยเฉพาะแขน และศีรษะเป็นจุดสำคัญ ที่อาจช่วยให้ลมที่กำลังดันออกมานั้นออกได้ง่ายขึ้นด้วยตนเอง 

ผมเชื่อว่าในจุดนี้ จึงได้มีการรวบรวมภูมิปัญญาการไล่ลมด้วยท่าทางต่างๆจัดทำขึ้นเป็นรูปฤาษี เพื่อเป็นเคล็ดลับแนะนำแก่ผู้มีปัญหาให้แก้ไขได้ด้วยตนเองตามท่าต่างๆโดยท่าน ที่กำลังมีปัญหาโรคลม ลองพิจารณาเอาเองได้จากรูปฤาษีที่ทำท่าทางต่างๆท่านที่เป็นลมท้องอืดและเรอยาก ลองทำท่าตามแบบรูปปั้นฤาษีท่าใดท่าหนึ่ง ตัวอย่างเช่นท่าง้างศรยิงธนู ให้ยกแขนขึ้นทำท่าตามฤาษี หันหน้ามองตามปลายแขนข้างที่เหยียด หันคอให้สุด โดยเน้นโฟกัสกล้ามเนื้อบริเวณส่วนโหนกคอ ในจังหวะเพียงสั้นๆพร้อมกับเบ่งลมให้เรอออกมา ตัวอย่างอีกท่าหนึ่งก็คือท่าที่ฤาษีใช้มือสองข้างท้าวคางซึ่งหลักๆของถ้ามีก็คือใช้มือดันใต้คางให้พอมีแรงกด แล้วเกร็งคอกดศีรษะลงมาสวนกันไม่ต้องแรงมาก จังหวะนั้นให้เรอออกมา ฯลฯ ความรู้จากท่าเหล่านี้ก็สามารถใช้เป็นลายแทงความรู้ที่ส่งผ่าน จากคนโบราณผ่านรูปปั้นฤาษีดัดตน สำคัญคือต้อง”เบ่งเรอออกมา” ในขณะที่ทำท่าทางด้วย

แต่วิธีที่กล่าวมาเหล่านี้อาจไม่ใช่การรักษาโรคให้หายขาด แต่เหมือนเป็นการบรรเทาแก้ไขเฉพาะหน้า เฉพาะเหตุ “ทำให้ลมออก” คลายทุกขเวทนาไปได้บ้างเท่านั้น

ท่านที่เรอไม่เป็นก็คงต้องฝึกเรอ แต่ถ้าเค้นออกมาเอง บางจังหวะก็คลื่นไส้ มีน้ำย่อยหรืออาเจียนออกมาด้วย หลายท่านก็ใช้ยาดมยาหอมหรือยาเขียวทานชาร้อนก็ช่วยให้เรอออกมาได้ง่ายสะดวกมากขึ้น แต่การทำหลังรับประทานอาหารหรือน้ำอาจทำให้อาเจียนย้อนออกมาได้ โปรดระวัง

“หวังว่าจะเป็นประโยชน์”

ศิริประเสริฐ แซ่เตีย

ผู้เขียนบทความ

24 พ.ค.2566